Innovinterview

Home / InnovInterview
Home / InnovInterview

Innovinterview

Elke maand stelt Innoviris een aantal vragen aan een Brusselse stakeholder in het OOI-domein. Of het nu een onderzoeker, een ondernemer of één van onze partners is, ze hebben allemaal een belangrijke mening over de verschillende aspecten van de Brusselse OOI-sector.

innovinterview

Elke maand stelt Innoviris een aantal vragen aan een Brusselse stakeholder in het OOI-domein.
Of het nu een onderzoeker, een ondernemer of één van onze partners is, ze hebben allemaal een belangrijke mening over de verschillende aspecten van de Brusselse OOI-sector. 

 

Maart 2017: een ontmoeting met Anne Paduart en Stephanie Van de Voorde, onderzoekers aan de VUB. Ze werkten aan de projecten DynStra en RetroCo binnen Brussels Retrofit XL, een onderzoeksplatform voor eco-constructie dat tussen 2012 en 2016 werd gefinancierd door Innoviris. 

 

Kunnen jullie je project kort voorstellen?

Anne Paduart: DynStra en RetroCo zijn twee projecten van de vakgroep Architectonische Ingenieurswetenschappen (ARCH) van de Vrije Universiteit Brussel. Ze benaderen op complementaire wijze de duurzame renovatie van ons Brussels woningbouwpatrimonium.

DynStra staat voor ‘Dynamic Strategies for the renovation of post-war housing in Brussels’ en is een project dat in de lijn ligt van mijn doctoraat uit 2012. Samen met de TRANSFORM teamleden Stijn Elsen en Niels De Temmerman tonen we aan hoe gebouwtypologieën volgens een circulaire visie gerenoveerd kunnen worden. Wat betekent dit? Renoveren als een kans zien om gebouwen beter bestand te maken tegen onvoorziene aanpassingen en ze tegelijkertijd als materiaalbanken voor de toekomst te voorzien. Daartoe ontwikkelden Stijn en ik – naar analogie met een Meccano kit –  een innovatief circulair bouwsysteem dat als reële testcase in een Brussels appartementsgebouw werd gebouwd. Het bouwsysteem ‘DynamicWall’ demonstreert een alternatieve bouwoplossing die door haar eenvoudige demontage en recyclage de materiaalkringloop beter sluit en inspeelt op nieuwe woonsituaties.

Constructiesysteem "Dynamic Wall"

Stephanie Van de Voorde: Het RetroCo-project werd ontwikkeld binnen het ReUse onderzoeksteam door Ine Wouters, Inge Bertels, Ann Verdonck, Filip Descamps en mezelf. Het onderzoek focust op het Brussels patrimonium. De tienduizenden woningen die in de periode 1945-1975 in Brussel werden gebouwd, zijn vaak dringend toe aan renovatie. Als we die woningen op een respectvolle manier willen renoveren en een duurzame renovatiestrategie willen hanteren, is het belangrijk om te weten hoe ze zijn opgebouwd en wat de eigenschappen van de materialen zijn. De materialen die vroeger werden gebruikt, bestaan vaak niet meer of zijn nauwelijks gekend. Daarom heeft RetroCo sterk ingezet op de analyse en evaluatie van enkele typische naoorlogse bouwmaterialen. Deze kennis kan worden ingezet bij renovatieprojecten, bij analyses naar hergebruik van bouwmaterialen, etc.

 

 
Waarom is investeren in duurzaam bouwen en de duurzame renovatie van woningen zo belangrijk voor Brussel?

Anne Paduart: Brussel heeft geen ‘eigen’ grondstoffen en er is nauwelijks nog vrije ruimte, maar de druk op het stedelijk weefsel neemt steeds toe. Het Gewest heeft daarom nood aan een sterke visie over de omgang met het bestaande patrimonium: grondige en soms ondoordachte totaalrenovaties houden vaak geen rekening met de financiële, ecologische en architecturaal-historische waarde van gebouwen en materialen. We moeten deze kortzichtige manier van denken doorbreken met het oog op de toekomst: de gebouwen die we vandaag renoveren, moeten verschillende toekomstige generaties mee kunnen gaan en zullen opnieuw aan onvoorziene normen en nieuwe comforteisen moeten beantwoorden. Daarom moeten we duurzame renovatieoplossingen  ontwikkelen  die respectvol omgaan met waardevolle materialen. Een belangrijke manier om hiertoe bij te dragen is inzetten op aangepaste detaillering, duurzame materialen en de omkeerbaarheid van ingrepen.

 
 
 
Wat was de rol van het Brussels Retrofit XL platform?

Stephanie Van de Voorde: Dankzij het onderzoekplatform stonden we in nauw contact met onderzoekers die zich - met heel andere, complementaire competenties en expertise - op hetzelfde thema toelegden. Dit heeft tot nieuwe inzichten en interessante kruisbestuivingen geleid, zowel met partners binnen het platform als met externe partners. Zo werd in het DynStra-project een sterke samenwerking opgezet met een Brusselse industriële partner voor de ontwikkeling van het prototype van de DynamicWall. In het RetroCo –project werd nauw samengewerkt met de Brusselse erfgoedsector en met internationale academici. Ook voor de valorisatie van de onderzoeksresultaten biedt het platform een enorme meerwaarde omdat het meer publiciteit genereert dan de afzonderlijke projecten.

 
Het Brussels Retrofit XL financieringsprogramma is afgelopen. Wat zijn jullie toekomstplannen?

Anne Paduart:  Om de valorisatie van circulaire bouwoplossingen voort te zetten, zal de TRANSFORM groep binnen het Europese HORIZON2020 programma ‘Buildings As Material Banks’ het eerste circulair renovatieproject van Brussel op zijn campus. De focus van het ‘Circular Retrofit Lab’ project ligt op renovatieoplossingen voor de studentenkoten van de VUB campus die omkeerbaar en herbruikbaar zijn en toelaten om op een laagdrempelige en ecologische manier functiewijzigingen door te voeren in de gebouwen.

Stephanie Van de Voorde: Ook het RetroCo-project heeft een concreet vervolg gekregen: het Franse Ministerie van Cultuur en Communicatie lanceerde in 2016 een oproep voor projecten die op een nieuwe manier omgaan met het 20ste eeuwse patrimonium. De RetroCo-onderzoeksmethodologie die voor Brussel werd ontwikkeld, zal getransponeerd worden naar de grote woonensembles die werden opgetrokken in Frankrijk tijdens ‘Les Trentes Glorieuses’ (1945-1975). Het financieringsprogramma is dus afgelopen, maar het onderzoek en de valorisatie blijven doorgaan.

 
Wat kan het Brussels Gewest nog doen om duurzaam bouwen/duurzame renovatie te stimuleren?

Anne Paduart: Brussel moet enerzijds transitie-experimenten ondersteunen die nodig zijn voor de ontwikkeling van duurzame renovatie van onze gebouwen. Op die manier merken we immers dat er tijdens de praktische uitwerking nog tal van hindernissen moeten worden opgeheven. Anderzijds moet de overheid ook innovatie ondersteunen en gebouwen erkennen die op lange termijn een financiële, ecologische en sociale winst opleveren.

Stephanie Van de Voorde: Innoviris heeft met de lancering van de ‘Living Labs Brussels Retrofit’ projectoproep al een mooie aanzet gegeven voor dergelijke transitie-projecten en proeftuinen. Vanuit de vakgroep zouden we hier graag aan meewerken want het lijkt ons een uitgelezen kans om de gecombineerde expertise van de ReUse en de TRANSFORM groep in te zetten. Onze vakgroep heeft een voorstel geformuleerd voor de renovatie van de studentenkoten op de VUB van de architect Willy Van Der Meeren (1971-1973) (zie bovenaan). Samen met de VUB en externe partners met expertise in erfgoed, aanpasbaarheid en hergebruik van materialen, willen we de renovatie aangrijpen als een kans om verschillende eisen met betrekking tot erfgoedwaarde, wooncomfort en toekomstige transformatiecapaciteit te verzoenen. Hopelijk krijgen we de kans om deze visie de komende jaren in praktijk om te zetten en de resultaten toe te lichten in een volgende nieuwsbrief!